Pierwszy mecz squasha potrafi zaskoczyć: piłka odbija się od ścian, zawodnicy często stoją sobie na drodze, a jeden niepozorny błąd może zakończyć całą wymianę. Poniżej wyjaśniam zasady gry w squasha, punktację, poprawny serwis, sytuacje let i stroke oraz reguły bezpieczeństwa, które przydają się zarówno początkującym, jak i osobom wracającym na kort po przerwie.
Najważniejsze reguły, które trzeba znać przed wejściem na kort
- Gra do 11 punktów trwa do momentu uzyskania przewagi dwóch punktów przy wyniku 10:10.
- Każda wymiana daje punkt, a jej zwycięzca rozpoczyna kolejną akcję serwisem.
- Dobry serwis trafia bezpośrednio w przednią ścianę i ląduje w przeciwległej części kortu.
- Piłkę trzeba odbić przed drugim odbiciem od podłogi, kierując ją nad tinem i poniżej linii autowej.
- Let oznacza powtórzenie wymiany, a stroke przyznanie punktu zawodnikowi, któremu rywal przeszkodził.
- Bezpieczeństwo ma pierwszeństwo, dlatego nie wolno uderzać, gdy przeciwnik znajduje się na linii lotu piłki.
Jak wygląda kort i jaki jest cel gry
Squash jest sportem dla dwóch osób rozgrywanym na zamkniętym, prostokątnym korcie. Celem wymiany jest takie odbicie piłki, aby przeciwnik nie zdążył zagrać jej poprawnie, zanim odbije się drugi raz od podłogi. Piłka musi ostatecznie trafić w przednią ścianę, ale po drodze może odbić się także od ścian bocznych i tylnej.
| Element kortu | Znaczenie |
|---|---|
| Przednia ściana | To w nią musi trafić każda prawidłowa piłka. |
| Tin | Dolna część przedniej ściany. Trafienie w nią oznacza przegranie wymiany. |
| Linia serwisowa | Serwis musi trafić w przednią ścianę powyżej tej linii. |
| Linia autowa | Piłka trafiona w linię lub powyżej niej jest autowa. |
| Linia krótka | Wyznacza przednią granicę pól, w których musi wylądować poprawny serwis. |
Standardowy kort singlowy ma około 9,75 m długości i 6,40 m szerokości. Tin sięga do wysokości około 48 cm, linia serwisowa na przedniej ścianie znajduje się na wysokości około 1,78 m, a linia autowa na wysokości około 4,57 m. Te liczby nie są potrzebne do liczenia punktów, ale pomagają zrozumieć, dlaczego wysoki serwis i mocne zagrania przy podłodze mają tak różny charakter.
W praktyce najważniejsze jest opanowanie pojęcia dobrego odbicia. Piłka musi zostać uderzona rakietą, zanim odbije się dwa razy od podłogi, a potem dotrzeć do przedniej ściany nad tinem i poniżej linii autowej. Nie może wcześniej odbić się od podłogi ani dotknąć zawodnika, jego ubrania lub rakiety.
Punktacja i przebieg meczu są prostsze, niż się wydaje
Współczesny squash korzysta z systemu, w którym punkt zdobywa się przy każdej wymianie. Nie ma znaczenia, kto serwował. Zawodnik wygrywający akcję dopisuje sobie punkt i rozpoczyna następny serwis.
Pojedynczy gem, nazywany też game’em, trwa do 11 punktów. Przy stanie 10:10 gra toczy się dalej aż do uzyskania dwóch punktów przewagi, więc wynik może zakończyć się na przykład 12:10 albo 15:13. Mecz najczęściej rozgrywa się do trzech wygranych gemów, czyli maksymalnie w pięciu gemach, choć w klubach spotyka się także format do dwóch wygranych.
Przed rozpoczęciem spotkania zawodnicy losują, kto zaczyna serwis. Oficjalne przepisy przewidują również wspólną rozgrzewkę piłki na korcie, trwającą maksymalnie 4 minuty. Po 2 minutach gracze powinni zmienić strony, aby obaj mieli podobne warunki.
Między gemami przysługuje do 2 minut przerwy. W czasie samej wymiany nie robi się przerw na odpoczynek, chyba że pojawi się uraz, problem z kortem, uszkodzenie piłki albo sytuacja zagrażająca bezpieczeństwu. W amatorskiej grze dobrze jest ustalić format przed wejściem na kort, ponieważ część obiektów proponuje krótsze mecze, na przykład jeden gem do 11 punktów.
Serwis decyduje o początku każdej wymiany
Serwujący wybiera jedno z dwóch pól serwisowych. Jeśli wygra wymianę i zachowa serwis, przy kolejnej próbie musi skorzystać z przeciwnego pola. Gdy serwis przechodzi do rywala, nowy serwujący sam wybiera stronę.
Poprawne podanie wymaga spełnienia kilku warunków jednocześnie:
- serwujący musi mieć co najmniej jedną stopę wewnątrz pola serwisowego, bez dotykania linii;
- piłka musi zostać uderzona bezpośrednio w przednią ścianę;
- kontakt ze ścianą powinien nastąpić powyżej linii serwisowej i poniżej linii autowej;
- piłka musi wylądować w przeciwległej ćwiartce kortu, chyba że odbierający zagra ją z powietrza;
- piłka nie może dotknąć żadnej linii ograniczającej pole właściwego lądowania.
Dotknięcie linii serwisowej, krótkiej albo środkowej oznacza błąd. Jeden niepoprawny serwis wystarcza do przegrania wymiany, ponieważ w squashu nie ma drugiej próby, jak w tenisie. Jeśli zawodnik upuści piłkę, ale nie spróbuje jej uderzyć, może rozpocząć serwis ponownie.
Początkujący często próbują serwować jak najmocniej. Ja polecam inne podejście: lepiej zagrać piłkę wysoko, głęboko i tak, aby rywal miał utrudniony powrót. Siła jest przydatna, ale regularność i wysokość serwisu zwykle dają więcej niż efektowne, lecz ryzykowne uderzenie.
Jak rozpoznać poprawne odbicie i błąd
Po dobrym serwisie zawodnicy odbijają piłkę naprzemiennie. Każdy ma czas do jej drugiego kontaktu z podłogą, ale może też zagrać ją wcześniej, bezpośrednio z powietrza. Odbicie wykonane po dwóch kozłach, trafienie w tin albo uderzenie poza linię autową kończy wymianę.
Piłka może dotrzeć do przedniej ściany bezpośrednio albo po kontakcie z inną ścianą. Dlatego poprawne są zarówno klasyczne uderzenia wzdłuż ściany bocznej, jak i zagrania typu boast, w których piłka najpierw odbija się od ściany bocznej, a dopiero potem od przedniej.
Nie wolno przytrzymywać piłki na naciągu ani uderzać jej więcej niż raz podczas jednego zamachu. Jeśli piłka dotknie zawodnika, jego odzieży albo rakiety osoby, która nie wykonuje właśnie odbicia, gra powinna zostać zatrzymana i rozstrzygnięta zgodnie z regułami dotyczącymi kontaktu z zawodnikiem.
Wymiana kończy się także wtedy, gdy piłka uderzy w ścianę na wysokości linii autowej lub powyżej niej, w górną krawędź ściany albo w element znajdujący się nad kortem. Linia jest częścią obszaru autowego, dlatego trafienie dokładnie w nią nie jest piłką dobrą.
Let, stroke i no let bez sędziowskiego żargonu
Najwięcej nieporozumień w squashu dotyczy przeszkadzania sobie na drodze. Po uderzeniu zawodnik musi zrobić wszystko, aby przeciwnik miał dostęp do piłki, widział ją i mógł wykonać rozsądny zamach. Jednocześnie osoba dobiegająca do piłki powinna rzeczywiście próbować ją zagrać, a nie celowo wchodzić w rywala.
Let oznacza powtórzenie wymiany
Let przyznaje się wtedy, gdy doszło do przeszkadzania, ale nie można uczciwie przyznać punktu żadnej ze stron. Wymianę powtarza się z tym samym wynikiem punktowym, a serwujący korzysta z tego samego pola. Przykładem jest sytuacja, w której rywal starał się zejść z drogi, lecz zabrakło mu czasu, a uderzenie prawdopodobnie byłoby poprawne.
Stroke daje punkt zawodnikowi poszkodowanemu
Stroke oznacza, że przeszkoda była na tyle poważna, iż zawodnik nie mógł wykonać uderzenia albo miałby zagranie wygrywające. Punkt otrzymuje wtedy gracz, któremu uniemożliwiono prawidłową akcję. Podobnie może się stać, gdy przeciwnik nie zrobił rozsądnego wysiłku, aby się odsunąć.
Przeczytaj również: Garmin nie liczy kroków? Sprawdź ustawienia i zegarek
No let oznacza brak powtórki
No let stosuje się, gdy przeszkadzania nie było, było minimalne albo zawodnik nie miał realnej możliwości wykonania dobrego odbicia. Także osoba, która zbyt długo zwleka z prośbą o let lub celowo wybiera drogę powodującą kontakt, nie powinna oczekiwać korzystnej decyzji.
Na korcie bez sędziego najlepiej używać krótkiego komunikatu „let, proszę” i zatrzymać akcję natychmiast po zauważeniu problemu. Nie należy kończyć zamachu, odbijać piłki, a dopiero potem domagać się powtórki, ponieważ przeciwnik mógł już zostać pozbawiony możliwości reakcji. Aktualne wytyczne sędziowskie mocno akcentują też, że stanie na środku kortu, przy tak zwanym T, nie zwalnia z obowiązku zejścia z drogi.
Bezpieczeństwo i dobre zachowanie na korcie
Squash jest szybki, a zawodnicy poruszają się w bardzo małej przestrzeni. Z tego powodu bezpieczeństwo jest ważniejsze od zdobycia punktu. Jeżeli przeciwnik znajduje się między tobą a przednią ścianą, nie ryzykuj uderzenia. Zatrzymaj się i poproś o rozstrzygnięcie sytuacji.
Nie wykonuj przesadnie szerokiego zamachu, nie pchaj rywala i nie twórz kontaktu ciałem po to, by wymusić stroke. Sędzia może potraktować celowe blokowanie, niebezpieczne obracanie się, nadmierny zamach lub symulowanie przeszkadzania jako naruszenie zasad zachowania. W meczu towarzyskim wystarczy zwykle spokojna rozmowa, ale powtarzające się niebezpieczne sytuacje powinny oznaczać przerwę i zmianę sposobu gry.
Okulary ochronne są rozsądnym wyborem dla każdego gracza, nie tylko dla dzieci i zawodników turniejowych. Piłka może osiągać dużą prędkość, a odbicie z bliskiej odległości daje bardzo mało czasu na reakcję. Okulary powinny być przeznaczone do sportów rakietowych, dobrze przylegać do twarzy i nie ograniczać widoczności.
Przed meczem warto sprawdzić, czy podeszwa obuwia nie zostawia śladów, rozgrzać ciało oraz ustalić wynik i format gry. Jeśli na podłodze pojawi się pot lub wilgoć, należy przerwać po wymianie i wytrzeć kort. Poślizg w trakcie lungowania jest jednym z najczęstszych powodów nieprzyjemnych urazów.
Najprostszy sposób na rozpoczęcie pierwszego meczu
Na początek wybierzcie mecz do trzech wygranych gemów po 11 punktów albo krótszą wersję do dwóch gemów, jeśli dopiero poznajecie sport. Ustalcie, kto serwuje pierwszy, rozgrzejcie piłkę i podczas gry skupcie się na trzech rzeczach: poprawnym serwisie, odbiciu przed drugim kozłem oraz zejściu z drogi po własnym uderzeniu.
Nie przejmuj się, jeśli na początku nie rozpoznasz każdej sytuacji let i stroke. Najważniejsze jest zatrzymywanie gry wtedy, gdy istnieje ryzyko kontaktu, oraz uczciwe powtarzanie wymiany w razie wątpliwości. Dobra technika, kontrola ruchu i szacunek dla przeciwnika sprawiają, że squash pozostaje intensywny, ale bezpieczny i przyjemny od pierwszego wejścia na kort.
